ORÐASAFN

Afborgun er sá hluti greiðslu af láni sem lækkar höfuðstól skuldarinnar.

Arðgreiðsla er greiðsla frá félagi til hluthafa, yfirleitt vegna hagnaðar eða uppsafnaðs eigin fjár.

Áhætta í fjármálum er möguleikinn á að niðurstaðan verði önnur en vonast var eftir, til dæmis lægri ávöxtun eða tap.

Áhættudreifing felst í að setja ekki alla peningana í eina eign, á einn markað eða í eina tegund fjárfestingar.

Ávöxtun sýnir hvernig verðmæti sparnaðar eða fjárfestingar breytist yfir tíma, oftast mælt í prósentum.

Ávöxtunarkrafa er sú ávöxtun sem fjárfestar krefjast af fjárfestingu, oft notuð við verðlagningu skuldabréfa.

Bílalán er lán sem tekið er til að fjármagna kaup á bíl eða öðru ökutæki.

Breytilegur kostnaður eru útgjöld sem geta sveiflast milli mánaða eftir notkun, verði, árstíðum og neysluhegðun.

Brunabótamat er mat á verðmæti húseignar þegar ákveðnar eru brunatryggingar, ekki markaðsverð eignarinnar.

Bundinn reikningur er sparnaðarreikningur þar sem peningarnir eru bundnir í ákveðinn tíma eða úttektir takmarkaðar samkvæmt skilmálum.

Dráttarvextir eru vextir sem geta reiknast þegar greiðsla er ekki greidd á réttum tíma.

Eign er verðmæti sem einstaklingur eða heimili á og getur haft fjárhagslegt gildi.

Eignasafn er samansafn eigna sem einstaklingur eða heimili á, til dæmis bankareikninga, sjóða, hlutabréfa og fasteigna.

Ellilífeyrir eru ævilangar og mánaðarlegar greiðslur sem greiddar eru vegna aldurs, annaðhvort úr lífeyrissjóðum eða almannatryggingum.

Endurfjármögnun er þegar eldra lán er greitt upp með nýju láni, oft til að breyta kjörum, lánstíma eða greiðslubyrði.

Fasteignamat er opinbert mat á verðmæti fasteignar sem meðal annars er notað við álagningu opinberra gjalda og lántöku.

Fastur kostnaður eru útgjöld sem þarf að greiða reglulega og breytast yfirleitt lítið milli mánaða.

Fjárfestingartími er sá tími sem áætlað er að fjármunir hafi til að ávaxtast áður en til stendur að nota þá.

Fjárhagsáætlun er yfirlit yfir áætlaðar tekjur, útgjöld og sparnað á tilteknu tímabili. Með fjárhagsáætlun ákveður þú hvað gera á við peningana þína áður en þeim er ráðstafað.

Fjármagnstekjuskattur er skattur á tekjur sem við höfum af eignum okkar, til dæmis vöxtum, arði, söluhagnaði og leigutekjum.

Flökt lýsir sveiflum í verði eða ávöxtun yfir tíma.

Frítekjumark er fjárhæð tekna sem má hafa án þess að þær hafi tiltekin skattaleg eða tekjutengd áhrif.

Gengi krónunnar sýnir verð íslensku krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.

Gengishagnaður verður þegar eign er seld á hærra verði en hún var keypt á.

Gengistap verður þegar eign er seld á lægra verði en hún var keypt á.

Greiðslubyrði er sú fjárhæð sem greiða þarf reglulega af láni eða skuld. Getur samanstaðið af afborgunum, vöxtum og verðtryggingu.

Greiðslugeta lýsir því hversu vel einstaklingur eða heimili getur staðið undir reglulegum greiðslum eftir að tekið hefur verið tillit til tekna, útgjalda og annarra skuldbindinga.

Greiðslumat er mat á því hvort lántaki hafi fjárhagslegt svigrúm til að greiða af láni.

Hagvöxtur er aukning á framleiðslu eða verðmætasköpun hagkerfis yfir tíma, oft mæld með vergri landsframleiðslu.

Hlutabréf er eignarhlutur í hlutafélagi. Sá sem á hlutabréf á hlut í félaginu og getur hagnast eða tapað eftir gengi þess og arðgreiðslum.

Húsnæðislán er lán sem tekið er til kaupa, byggingar eða endurfjármögnunar húsnæðis.

Hússjóður er sameiginlegur sjóður í fjölbýli sem notaður er til reksturs, viðhalds og sameiginlegra útgjalda hússins.

Höfuðstóll er upphafleg eða eftirstandandi fjárhæð láns eða sparnaðar sem vextir og verðtrygging reiknast af.

Innlán eru peningar sem lagðir eru inn hjá banka eða fjármálafyrirtæki, til dæmis á veltureikning (tékkareikning) eða sparnaðarreikning.

Jafnar afborganir þýða að jafn stór hluti höfuðstóls lánsins er greiddur niður á hverjum gjalddaga.

Jafnar greiðslur þýða að mánaðargreiðsla af láni er jöfn eða svipuð milli gjalddaga, miðað við óbreyttar forsendur.

Kauphallarsjóður, oft kallaður ETF, er sjóður sem er skráður í kauphöll og hægt er að kaupa og selja líkt og hlutabréf.

Kaupmáttur segir til um hvað tekjur eða tekjur geta keypt.

Kaupsamningur er samningur milli kaupanda og seljanda um kaup á fasteign eða annarri eign.

Kreditkort er greiðslukort þar sem kaup safnast upp og eru greidd síðar.

Lausafé er fé eða eign sem hægt er að nálgast hratt án þess að selja eignir með mikilli fyrirhöfn eða taka ný lán.

Lánstími er sá tími sem áætlað er að taki að greiða lán að fullu.

Lífeyrisréttindi eru þau réttindi sem einstaklingur hefur áunnið sér hjá lífeyrissjóði.

Lífeyrissjóður safnar iðgjöldum frá sjóðfélögum sínum og greiðir lífeyri síðar vegna aldurs, örorku eða fráfalls.

Lífeyristökualdur er sá aldur þegar hægt er að hefja töku lífeyris samkvæmt reglum viðkomandi kerfis eða sjóðs.

Makalífeyrir er lífeyrir sem eftirlifandi maki getur átt rétt á þegar sjóðfélagi fellur frá.

Mótframlag er það sem vinnuveitandi greiðir á móti framlagi starfsmanns, oftast í lífeyrissparnað.

Nafnvextir eru vextir áður en tekið er tillit til verðbólgu.

Nettóeign er verðmæti allra eigna okkar að frádregnum öllum skuldum. Hún er stundum kölluð hrein eign eða eiginfjárstaða.

Neyðarsjóður er aðgengilegur sparnaður sem við grípum í þegar óvænt útgjöld eru nauðsynleg og enginn annar sparnaður er fyrir hendi.

Neytendalán, eða neyslulán, er lán til einstaklinga sem er tekið til neyslu eða kaupa á vöru og þjónustu, frekar en til atvinnurekstrar.

Óbundinn reikningur er bankareikningur þar sem hægt er að taka peninga út fyrirvaralaust.

Óverðtryggt lán er lán þar sem höfuðstóllinn er ekki tengdur vísitölu neysluverðs (verðbólgu).

Persónuafsláttur er frádráttur frá reiknuðum tekjuskatti og útsvari einstaklinga.

Raunvextir eru vextir þegar búið er að taka tillit til verðbólgu.

Ráðstöfunartekjur eru þær tekjur sem eftir standa þegar beinir skattar og opinber gjöld hafa verið dregin frá. Þetta eru tekjurnar sem heimilið hefur til neyslu og sparnaðar.

Samtrygging er hluti lífeyriskerfisins þar sem sjóðfélagar safna réttindum í sameiginlegu kerfi sem greiðir lífeyri til æviloka og tryggir okkur fyrir áföllum.

Seljanleiki segir til um hversu auðvelt er að selja eign og breyta henni í peninga án mikils afsláttar eða tafa.

Séreign er lífeyrissparnaður sem er persónuleg eign sjóðfélaga og erfist almennt við fráfall.

Sjóðfélagalán er lán sem lífeyrissjóður veitir sjóðfélaga sínum, oftast með veði í fasteign.

Skattframtal er árlegt yfirlit til skattyfirvalda um tekjur, eignir, skuldir og aðra liði sem skipta máli fyrir skattauppgjör.

Skuld er fjárhagsleg skuldbinding sem þarf að greiða til baka samkvæmt samningi eða öðrum greiðsluskilmálum.

Skuldabréf er skuldaviðurkenning þar sem útgefandi lofar að greiða ákveðna fjárhæð, oft með vöxtum og stundum með verðtryggingu, samkvæmt skilmálum.

Sparnaðarhlutfall sýnir hversu stór hluti tekna fer í sparnað á tilteknu tímabili.

Sparnaðarreikningur er bankareikningur sem er ætlaður til að geyma sparifé og greiðir yfirleitt hærri vexti en tékkareikningur eða launareikningur.

Staðgreiðsla er fyrirframgreiðsla opinberra gjalda(skatta) sem dregin er af launum og öðrum staðgreiðsluskyldum tekjum.

Stýrivextir eru vextir sem Seðlabanka Íslands. Þeim er m.a. ætlað að hafa áhrif á þróun verðbólgu.

Tekjuskattur er skattur sem lagður er á tekjur einstaklinga og rennur til ríkisins.

Tilgreind séreign getur verið hluti skylduiðgjalds í lífeyrissjóð

Tryggingar eru samningur þar sem greitt er iðgjald gegn fjárhagslegri vernd ef eitthvað sem tilgreint er í samningnum kemur fyrir.

Uppgreiðsla er þegar greitt er aukalega inn á lán eða það greitt upp að fullu fyrir lok lánstíma.

Uppgreiðslugjald er gjald sem lánveitandi getur tekið ef greitt er aukalega inn á lán.

Útborgun er það eigið fé sem kaupandi leggur fram við kaup, oftast sá hluti kaupverðs sem ekki er fjármagnaður með láni.

Útsvar er sveitarfélagsskattur sem lagður er á tekjur einstaklinga.

Vanskil verða þegar greiðsla berst ekki á réttum tíma samkvæmt gjalddaga eða greiðslusamningi.

Vaxtavextir verða þegar vextir bætast við höfuðstólinn og næstu vextir reiknast bæði af upphaflegu fjárhæðinni og fyrri vöxtum.

Veð er trygging fyrir láni þar sem lánveitandi fær rétt að ákveðinni eign ef lántaki stendur ekki við skuldbindingar sínar.

Veðhlutfall sýnir hversu stórt lán er miðað við verðmæti eignarinnar.

Verðbólga er tólf mánaða hækkun á vísitölu neysluverðs, sem mælir verðlag á landinu.

Verðbréf fela í sér eignarétt, kröfu eða hlutdeild, til dæmis hlutabréf, skuldabréf eða hlutdeild í sjóði.

Verðbréfasjóður safnar fjármunum margra fjárfesta og sparifjáreigenda og fjárfestir þeim samkvæmt ákveðinni stefnu.

Verðbætur er það sem bætt er við verðtryggt lán eða verðtryggðan sparnað vegna verðbólgu.

Verðtrygging tengir fjárhæð láns eða sparnaðar við verðbólgu eða vísitölu neysluverðs.

Vextir eru verð fyrir afnot af peningum. Lántaki greiðir vexti af láni en sparifjáreigandi getur fengið vexti af innstæðu.

Viðbótarlífeyrissparnaður er valfrjáls lífeyrissparnaður sem launafólk getur safnað til viðbótar við skylduiðgjald í lífeyrissjóð.

Viðmiðunarvísitala er mælikvarði sem notaður er til að bera árangur fjárfestingar eða sjóðs saman við ákveðinn markað eða hluta markaðar.

Virðisaukaskattur, oft styttur í VSK, er skattur sem leggst á sölu margra vara og þjónustu.

Vísitala neysluverðs mælir breytingar á verði vöru og þjónustu sem heimili kaupa að jafnaði.

Vísitölusjóður er sjóður sem reynir að fylgja ákveðinni markaðsvísitölu í stað þess að velja einstök verðbréf og freista þess að gera betur en vísitalan.

Yfirdráttur er lán á bankareikningi sem gerir þér kleift að fara tímabundið niður fyrir núll.

Þinglýsing er opinber skráning skjala og réttinda, til dæmis kaupsamninga og veðskjala vegna fasteigna.

Örorkulífeyrir er greiðsla sem getur komið til þegar einstaklingur missir starfsgetu vegna veikinda eða slyss.