HM 2026 - Hvar eru allir gestirnir?

Mikil umræða hefur verið undanfarna daga um aðsókn á heimsmeistaramótið í knattspyrnu sem hefst í Bandaríkjunum, Kanada og Mexíkó11. júní. Minna fer fyrir bjartsýni vestanhafs vegna mikils fjölda gesta og yfirfullra gististaða og fjölmiðlar flytja nú hvern fréttapakkann á fætur öðrum af hálftómum hótelum, takmarkaðri spurn eftir miðum og þingmönnum sem skrifa FIFA formleg bréf um óþarflega hátt miðaverð. En hvað liggur að baki?

Fjögur af hverjum fimm hótelum segja bókanir undir væntingum

Bandaríska gistihúsasambandið birti í lok apríl könnun á rúmlega 200 hótelum í þeim ellefu bandarísku borgum sem hýsa leiki á mótinu. Nær fjögur af hverjum fimm, eða um 80% svarenda, segja bókanir undir væntingum 70% nefna takmarkanir vegna vegabréfsáritana og pólitíska óvissu sem helstu ástæður. Það skal þó nefna að væntingar fyrir mótið og þegar sótt var um að það yrði haldið í Bandaríkjunum, Kanada og Mexíkó voru ákaflega bjartsýnar og hver veit nema nú sé að koma á daginn að þær voru einfaldlega óraunhæfar.

Stærsta áfallið virðist vera í Kansas City. Þar segja 85–90% hótela bókanir undir væntingum og að FIFA hafi rift 70–95% af þeim bókunum sem sambandið hafði látið taka frá, m.a. fyrir sölu pakkaferða á völlinn. Í Los Angeles, þar sem nær 70% hótela segja bókanir undir væntingum, hefur FIFA þegar skilað þúsundum herbergja í miðborginni. Greiningarfyrirtækið STR mældi herbergjanýtingu í Hollywood og Beverly Hills í aðeins 28% meðan á mótinu stendur, miðað við vel yfir 90% á hefðbundnu sumri. Þetta er í takti við reynslu af mörgum fyrri móta, t.d. Ólympíuleikunum í London og París, þar sem hinn klassíski ferðamaður í borginni hélt sig fjarri meðan á leikunum stóð.

Boston, Philadelphia, San Francisco og Seattle virðast í svipuðum farvegi, en nær 80% svarenda segja bókanirundir væntingum og mörg hótel í þessum borgum lýsa mótinu hreinlega sem „non-event“. Að HM í knattspyrnu teljist lítill viðburður í borgum á borð við Boston eða San Francisco hlýtur að teljast fréttnæmt. Til samanburðar má nefna að Atlanta og Miami líta betur út og segir rúmlega helmingur hótela bókanir í takti við spár.

Bólan sem FIFA bjó til

Athyglisvert er að rýna í það sem gerðist á bak við tjöldin. FIFA hafði tekið frá gríðarlegt magn af hótelherbergjum mánuðum saman fyrir mót, herbergi sem í raun voru ekki formlega bókuð, aðeins haldið fráteknum. Ætlunin var væntanlega að nýta plássið en þegar allt kemur fyrir ekki lítur bókunarstaða eðlilega verr út en væntingar stóðu til um. Verð hafa gefið eftir, áætlanir um nauðsynlegt starfsmannahald breytast og hótelrekendur sitja nú uppi með talsverða óvissu fjórum vikum fyrir opnunarleikinn.

Spárnar sem ekki er verið að ná

Hve langt undir væntingum er þetta þó? Spárnar voru reyndar, eins og áður segir, ansi bjartsýnar. Skýrsla FIFA um efnahagsleg áhrif spáði allt að 40,9 milljörðum dollara í aukna landsframleiðslu vegna mótsins (eða tæpum 5.700 milljörðum króna) og um 824.000 störfum. Erlendir gestir áttu að verða 5–7 milljónir í gestgjafalöndunum þremur. Airbnb spáði tekjum upp á 2,6 milljarða dollara (um 364 milljarða króna) hjá leigjendum í þeim 16 bandarísku borgum sem hýsa munu leiki. Margt af þessu þarf nú að endurskoða.

Auðvitað hefur miðaverðið heilmikið að segja. Miðinn er miklu miklu dýrari þetta skiptið. Bréf þingmanna demókrata til Gianni Infantino, forseta FIFA, þann 7. maí lýsti þessu sem „fjárhagslega útilokandi og óaðgengilegasta heimsmeistaramótið hingað til“. Football Supporters Europe hafa skilað átján blaðsíðna kvörtun til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og svarar Infantino svaraði því einu til að menn „borgi meira fyrir pylsuna“ í Bandaríkjunum og því sé þetta eðlileg verðlagning.

Nánar hefur verið fjallað um miðaverð mótsins hér.

Að komast yfir landamærin

Það getur verið flókið að komast inn í Bandaríkin í dag. Í ársbyrjun var listi yfir lönd með ferðatakmörkunum stækkaður úr 19 í 39, fullar takmarkanir á 19 og hlutatakmarkanir á 20. Áhangendur frá Fílabeinsströndinni, Haítí, Íran og Senegal, fjórum þátttökuþjóðum, komast einfaldlega ekki inn í landið nema þeir hafi nú þegar fullgilda áritun.

Biðtími eftir áritun á stórum mörkuðum á borð við Indland og Kólumbíu er í dag 400–700 dagar. Það þýðir einfaldlega að venjulegur áhangandi þaðan á ekki einu sinni möguleika á að sækja um áritun fyrir mótið sem hefst í júní. Argentína og Brasilía hafa að vísu fengið sértæka úrlausn (eins gott) og var biðtími þar var styttur úr ári í um tvo mánuði, en það er undantekningin frekar en reglan.

Dýrir áfangastaðir

Bandaríkin hafa orðið dýrari áfangastaður á flesta mælikvarða. Sterkur Bandaríkjadalur, há flugfargjöld og ýmiss kostnaður á borð við hækkun lágmarkslauna hótelstarfsfólks í Los Angeles og hækkun gistináttagjalds þrýsta herbergisverðum upp, sem þegar voru há. Við þetta bætast nú alls kyns viðbótarálögur á síðustu metrunum.

Ríkisstjórn New Jersey vinnur að tímabundnum „HM-skatti“ sem myndi hækka söluskatt á tilreiddum mat úr 6,6% í 9,6% og gistináttagjald úr 5,0% í 7,5%, heildaráhrifin eru áætluð um 110 milljónir dollara (eða um 15 milljarðar króna) á mánuði og greiða gestir mótsins að sjálfsögðu sinn skerf af því.

Samgöngurnar eru svo sér kapítuli, sem mörgum hefur verið tíðrætt um að undanförnu. NJ Transit hefur tilkynnt 150 dollara fargjald (um 21 þúsund króna) frá Penn Station í New York að MetLife og til baka á leikdögum, meira en ellefufalt fargjald. FIFA hefur opinberlega gagnrýnt þetta og sagt fæla fólk frá mótinu, sem vissulega má taka undir. Boston hefur tilkynnt 80 dollara (um 11 þúsund króna) fargjald frá Boston að Gillette Stadium í Foxboro og til baka og þá hafa flugvallaryfirvöld í Los Angeles hækkað aksturshlutdeildargjald úr 4 dollurum í 6–12 dollara á ferð.

Erlendi gesturinn skiptir mestu máli

Það vill gleymast að það eru ekki sætin sem skipta öllu fyrir borgirnar sem bjóða heim heldur gistinæturnar og eyðslan í kringum þær. Samkvæmt U.S. Travel Association eyðir erlendur gestur heimsmeistaramóts í fótbolta að jafnaði yfirr 5.000 dollurum (um 700 þúsund krónum) í hverri ferð, nær tvöfalt meiru en venjulegur erlendur ferðamaður til Bandaríkjanna gerir og dvelur þriðjungur þeirra í landinu í yfir tvær vikur. Innlendir gestir eyða svipaðri upphæð en stoppa skemur og fara ekki á milli borga eins og erlendu gestirnir gera.

Þetta er kjarni vandans ef illa gengur að fá erlenda stuðningsmenn til að sækja mótið, fyrir utan knattspyrnuhliðina að sjálfsögðu. Við viljum að fólk fái að fylgja sínum þjóðum eftir á mótunum, styðja þær og hvetja til dáða, án þess að þeim sé það gert fjárhagslega ómögulegt og fyllt verði í sæti með áhugalitlum heimamönnum. Bandaríkin geta selt fimm milljónir miða og samt sem áður tapað miklu af þeim efnahagslega ávinningi sem reiknað var með, ef hlutfall erlendra gesta er lægra en spáð var. Það lítur einmitt þannig út núna.

Í grunninn virðist þrennt hér aðallega að verki:

• Ný kvik verðlagning FIFA sem hefur þrýst verði miða langt umfram það sem boðið var árið 2018

• Takmarkanir á ferðaheimildum (og jafnvel ferðaáhuga) til Bandaríkjanna

• Umfang mótsins og mikill kostnaður við gistingu og samgöngur þegar á mótið er komið

Leikvangarnir sjálfir munu líklega fyllast, sérstaklega í leikjum bandaríska, mexíkóska og kanadíska landsliðsins. Vonbrigði FIFA og landanna þriggja hvað fjárhagslegan ávinning af mótinu felast væntanlega einna helst í færri gistinóttum og minni neyslu meðan á mótinu stendur.